برای اثبات اقاله شفاهی در دادگاه، زمانی که طرف مقابل منکر توافق کلامی شده است، باید با استناد به ماده 283 و 284 قانون مدنی، ادله ای مانند شهادت شهود، امارات قضایی (مانند بازپرداخت ثمن یا تصرف مجدد در مال)، اقرار طرف مقابل یا مکاتبات و پیامک های مرتبط را جمع آوری و به دادخواست خود ضمیمه کنید. تنظیم دقیق دادخواست با خواسته صحیح «تایید و اثبات اقاله شفاهی قرارداد» و ارائه مدارک مستدل، شانس موفقیت شما را در احقاق حق و بازگشت به وضعیت پیش از معامله به طور چشمگیری افزایش می دهد.
اقاله شفاهی چیست و چه اعتباری در قانون دارد
پیش از هر اقدام عملی در مسیر طرح دعوی، لازم است درک عمیقی از ماهیت این مفهوم حقوقی و جایگاه آن در نظام قانونی کشور به دست آوریم. اقاله که گاهی از آن با عنوان تفاسخ نیز یاد می شود، یکی از طرق انحلال قراردادهاست که بر پایه توافق و رضایت متقابل طرفین استوار است. در دنیای معاملات، گاه پیش می آید که پس از یک توافق اولیه، طرفین به دلایل مختلفی تصمیم به برهم زدن آن می گیرند و این برهم زدن می تواند به صورت کلامی و شفاهی اتفاق بیفتد.
تعریف اقاله در قانون مدنی
قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران به وضوح به مفهوم اقاله پرداخته است. ماده 283 قانون مدنی به صراحت بیان می دارد: «بعد از معامله، طرفین می توانند به تراضی آن را اقاله و تفاسخ کنند.» این ماده، اساس قانونی اقاله را بنا می نهد و نشان می دهد که اراده مشترک طرفین، قدرتی برای برهم زدن یک قرارداد صحیح و لازم دارد. اقاله خود یک نوع قرارداد است؛ قراردادی که هدفش انحلال و زایل کردن آثار یک قرارداد دیگر است.
یکی از مهم ترین نکات در زمینه اقاله، نحوه ابراز آن است. آیا اقاله حتما باید کتبی باشد؟ ماده 284 قانون مدنی در پاسخ به این پرسش راهگشاست: «اقاله به هر لفظ یا فعلی واقع می شود که دلالت بر به هم زدن معامله کند.» این ماده، دست قانونگذار را باز گذاشته تا اقاله تنها به یک قالب خاص محدود نشود و حتی با یک توافق شفاهی یا رفتاری که نشان دهنده رضایت به برهم زدن معامله باشد، محقق شود. اما دقیقاً همین آزادی در شکل گیری اقاله شفاهی است که می تواند در عمل چالش برانگیز شود. وقتی هیچ سند مکتوبی وجود ندارد که گواه توافق طرفین باشد و یکی از طرفین نیز منکر این توافق می شود، بار اثبات اقاله بر دوش مدعی آن سنگینی می کند.
تفاوت اقاله با فسخ و انفساخ
برای درک بهتر اقاله، تمایز آن با دو مفهوم مشابه دیگر در انحلال قراردادها، یعنی فسخ و انفساخ، ضروری است. این تمایز در نحوه طرح دعوی و ادله مورد نیاز تأثیر مستقیم دارد.
| عنوان | ماهیت حقوقی | نیاز به توافق طرفین |
|---|---|---|
| اقاله (تفاسخ) | قراردادی برای انحلال قرارداد قبلی با رضایت مشترک. | بله، الزامی است. |
| فسخ | اعمال حق یک جانبه برهم زدن قرارداد به موجب قانون یا شرط ضمن عقد. | خیر، اراده یک طرف کافی است. |
| انفساخ | انحلال قهری و خود به خودی قرارداد به موجب قانون یا تحقق شرط خاص. | خیر، بدون اراده طرفین رخ می دهد. |
عقود قابل اقاله و شرایط صحت آن
اقاله مختص عقود لازم است. عقود لازم به قراردادهایی گفته می شود که هیچ یک از طرفین، حق برهم زدن آن را جز در موارد قانونی (مانند وجود خیارات) ندارند. عقود جایز (مانند وکالت یا عاریه) به دلیل اینکه با اراده یک طرف قابل فسخ هستند، نیازی به اقاله ندارند، مگر اینکه حق فسخ در آن ها ساقط شده باشد. شرایط صحت اقاله، همانند سایر قراردادها، شامل قصد و رضای کامل طرفین بدون اکراه و اجبار، اهلیت طرفین (عاقل، بالغ و رشید بودن) و معین و مشروع بودن موضوع اقاله می باشد.
یکی از نکات بسیار مهم در مورد اقاله این است که خود اقاله، به عنوان یک قرارداد برهم زننده، دیگر قابل فسخ یا اقاله مجدد نیست. به محض اینکه اقاله واقع شود، قرارداد اصلی منحل شده و دیگر آثار حقوقی آن ادامه پیدا نمی کند. برقراری مجدد روابط حقوقی مشابه با آنچه پیش از اقاله وجود داشته، نیازمند انعقاد یک قرارداد کاملاً جدید است.
ادله اثبات اقاله شفاهی در دادگاه
وقتی پای اقاله شفاهی به میان می آید، نبود یک سند مکتوب، اصلی ترین چالش پیش روی خواهان است. در چنین شرایطی، سیستم حقوقی ایران راهکارهایی را برای اثبات امور شفاهی پیش بینی کرده که مهم ترین آن ها ادله اثبات دعوا هستند. برای اقناع دادگاه و اثبات ادعای اقاله شفاهی، باید با دقت و هوشمندی به جمع آوری و ارائه این ادله پرداخت.
شهادت شهود و استشهادیه محلی
یکی از رایج ترین و مؤثرترین راه ها برای اثبات امور شفاهی، شهادت شهود است. افرادی که در زمان توافق شفاهی بر اقاله حضور داشته اند و از جزئیات آن آگاهند، می توانند به عنوان شاهد در دادگاه شهادت دهند. برای شهادت در دعاوی مالی، قانون نصاب مشخصی تعیین کرده است. معمولاً شهادت دو مرد عادل یا یک مرد و دو زن عادل لازم است. شهود باید از شرایط قانونی شهادت مانند بلوغ، عقل، عدالت و عدم ذی نفعی برخوردار باشند.
پیش از مراجعه به دادگاه، می توان یک استشهادیه تنظیم کرد که در آن، شهود با ذکر مشخصات کامل و شرح دقیق واقعه اقاله شفاهی، آن را امضا کنند. این استشهادیه به عنوان یکی از منضمات دادخواست ارائه می شود و می تواند در جلب نظر اولیه دادگاه مؤثر باشد، هرچند که خود استشهادیه جایگزین شهادت حضوری شهود در جلسه رسیدگی نیست.
امارات قضایی و اوضاع و احوال
امارات به اوضاع و احوالی گفته می شود که به حکم قانون یا در نظر قاضی، دلیل بر امری شناخته می شود. در اثبات اقاله شفاهی، امارات نقش بسیار مهمی دارند و می توانند نبود سند کتبی را تا حد زیادی جبران کنند. مهم ترین این امارات عبارتند از:
- بازپرداخت ثمن یا قسمتی از آن: اگر فروشنده یا موجر، پس از توافق شفاهی، تمام یا قسمتی از پول دریافت شده را به خریدار یا مستأجر بازگردانده باشد، این اقدام یک اماره قوی بر وقوع اقاله است. فیش های واریزی یا هرگونه سند بانکی در این زمینه، دلایل مستحکمی به شمار می آیند.
- تصرف مجدد خواهان در موضوع معامله: اگر مدعی اقاله پس از توافق شفاهی، مال مورد معامله (مانند ملک یا خودرو) را مجدداً در تصرف خود گرفته و طرف مقابل هیچ اعتراضی نکرده باشد، این سکوت و عدم اعتراض، نشان دهنده رضایت او به اقاله است.
- معامله مجدد با اذن دیگری: در شرایطی که یکی از طرفین، مال مورد اقاله را با اطلاع و اذن طرف دیگر به شخص ثالثی منتقل کند، این اذن خود اماره ای بر پذیرش اقاله توسط طرف دیگر است.
- سکوت یا عدم اعتراض خوانده: هرگونه عملی از سوی خواهان که دال بر اقاله باشد (مثل تخلیه ملک، عدم پرداخت اقساط معامله، یا پس گرفتن مدارک) و خوانده در مقابل آن سکوت اختیار کند، می تواند به عنوان اماره ای بر اقاله تلقی شود.
اقرار، سوگند و ادله دیجیتال
اقرار به معنای اعتراف خوانده به وقوع اقاله، یکی از قوی ترین دلایل اثبات دعواست. این اقرار می تواند به صورت صریح (شفاهی یا کتبی) در دادگاه یا خارج از آن صورت گیرد. گاهی نیز اقرار ضمنی است؛ مثلاً خوانده با انجام عملی که فقط در صورت اقاله معنا پیدا می کند، به صورت غیرمستقیم به اقاله اعتراف می کند.
در مواردی که هیچ یک از ادله فوق برای اثبات اقاله کافی نباشد، خواهان می تواند از دادگاه درخواست ادای سوگند کند. در این صورت، خوانده باید قسم یاد کند که اقاله ای صورت نگرفته است. اگر سوگند نخورد یا آن را به خواهان رد کند، خواهان می تواند با سوگند یاد کردن، دعوای خود را اثبات کند.
با پیشرفت فناوری، دلایل جدیدی نیز به جمع ادله اثبات پیوسته اند. پیامک ها، ایمیل ها، مکاتبات و فایل های صوتی ضبط شده (با رعایت شرایط قانونی مربوط به حفظ حریم خصوصی) می توانند به عنوان قرائن و اماراتی قوی در اثبات اقاله شفاهی مورد استفاده قرار گیرند. این دلایل، اگرچه ممکن است به تنهایی کافی نباشند، اما در کنار سایر ادله، پرونده را به طور قابل توجهی تقویت می کنند.
مراحل گام به گام ثبت دادخواست اثبات اقاله
هنگامی که تمام تلاش ها برای حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات به جایی نرسید، آشنایی با مراحل قانونی طرح دعوای اثبات اقاله شفاهی امری ضروری است. این مسیر، قواعد و تشریفات خاص خود را دارد که عدم رعایت آن ها می تواند به طولانی شدن روند رسیدگی یا حتی رد دعوا منجر شود.
- مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: اولین گام برای طرح هر دعوای حقوقی، ثبت نام در سامانه ثنا است. پس از ثبت نام، باید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرد. این دفاتر، نقش واسط بین مردم و قوه قضائیه را ایفا می کنند و در ثبت دادخواست و ضمیمه کردن مدارک، کمک کننده هستند.
- نحوه تکمیل و تقدیم دادخواست: دادخواست، قلب هر دعوای حقوقی است و باید با دقت فراوان تکمیل شود. در دادخواست، باید مشخصات کامل خواهان و خوانده، خواسته (که در اینجا «صدور حکم بر تایید و اثبات اقاله شفاهی قرارداد» است)، و دلایل و منضمات دعوا به صورت دقیق ذکر شود.
- تعیین دادگاه صالح برای رسیدگی: در دعاوی مربوط به اموال غیر منقول (مانند ملک)، دادگاه محل وقوع مال غیر منقول صلاحیت رسیدگی دارد. اما در دعاوی مربوط به اموال منقول یا در مواردی که موضوع دعوا مالی نیست، دادگاه محل اقامت خوانده صالح به رسیدگی است.
اقاله شفاهی در مقام دعوای متقابل: گاه پیش می آید که طرف مقابل، خود اقدام به طرح دعوایی علیه شما می کند؛ مثلاً دعوای الزام به ایفای تعهدات قراردادی اولیه. در چنین شرایطی، فرصتی برای طرح دعوای متقابل اثبات اقاله ایجاد می شود. طبق قانون آیین دادرسی مدنی، دعوای متقابل باید با دعوای اصلی از یک منشأ ناشی شده باشد یا ارتباط کامل با آن داشته باشد. مزیت طرح دعوای متقابل این است که هر دو دعوا در یک دادگاه و توسط یک قاضی رسیدگی می شوند که به درک بهتر وضعیت کمک می کند و از صدور آرای متناقض جلوگیری می نماید.
مدارک و منضمات ضروری دادخواست
برای اینکه دادخواست اثبات اقاله شفاهی شما در دادگاه مورد رسیدگی قرار گیرد و روند دادرسی به خوبی پیش برود، لازم است مدارک و منضمات مورد نیاز را به دقت جمع آوری و به همراه دادخواست تقدیم کنید. لیستی از مهم ترین مدارکی که باید آماده کنید، در ادامه آورده شده است:
- تصویر مصدق کارت ملی خواهان: برای احراز هویت خواهان، ارائه کپی برابر اصل کارت ملی ضروری است.
- تصویر مصدق قرارداد اولیه: حتی اگر اقاله شفاهی بوده، اصل قرارداد اولیه (مبایعه نامه، اجاره نامه، صلح نامه و غیره) که قرار بوده با اقاله منحل شود، باید ارائه شود. این قرارداد پایه و اساس دعوای شماست.
- استشهادیه محلی یا شهادت نامه کتبی شهود: شامل نام، نام خانوادگی، کد ملی، آدرس و شماره تماس شهود و همچنین شرح دقیق واقعه اقاله شفاهی توسط آن ها.
- تصویر مصدق فیش واریزی یا سند بانکی: اگر در راستای اقاله شفاهی، ثمن یا قسمتی از آن بازپرداخت شده است، ارائه فیش های واریزی یا گردش حساب بانکی می تواند دلیل بسیار محکمی باشد.
- اسناد مربوط به تصرف مجدد: هر سندی که نشان دهد پس از اقاله شفاهی، خواهان مجدداً در مال تصرف کرده (مانند اجاره نامه جدید برای ملک) یا حتی آن را با اذن خوانده به دیگری منتقل کرده است.
- پرینت مکالمات پیامکی، ایمیل ها یا فایل صوتی: در صورتی که مکاتباتی موجود باشند که به هر نحو به وقوع اقاله شفاهی اشاره دارند یا آن را تأیید می کنند، می توانید آن ها را به دادخواست پیوست کنید.
برآورد هزینه های دادرسی و حق الوکاله
ورود به هر دعوای حقوقی، مستلزم پرداخت هزینه هایی است. آگاهی از این مخارج، به خواهان کمک می کند تا با آمادگی مالی کافی قدم در این مسیر بگذارد.
توجه مهم: از آنجا که دعوای اثبات اقاله شفاهی یک دعوای مالی محسوب می شود، هزینه دادرسی آن بر اساس ارزش خواسته (مبلغ یا ارزش مالی موضوع قرارداد که اقاله شده) محاسبه می گردد. در دادگاه حقوقی (مرحله بدوی)، اگر ارزش خواسته بیش از بیست میلیون تومان باشد، هزینه دادرسی 3.5 درصد از ارزش خواسته محاسبه می شود. در شورای حل اختلاف (برای مبالغ تا بیست میلیون تومان)، این نرخ 2.5 درصد خواهد بود.
علاوه بر هزینه دادرسی، خواهان باید هزینه های مربوط به ثبت دادخواست و پیوست های آن را نیز در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پرداخت کند. در صورتی که خواهان تصمیم به استفاده از خدمات وکیل متخصص بگیرد، باید حق الوکاله وکیل را نیز پرداخت کند که بر اساس تعرفه های مصوب یا توافق بین موکل و وکیل تعیین می شود و معمولاً درصدی از ارزش خواسته است. همچنین، در برخی موارد ممکن است دادگاه برای روشن شدن ابعاد فنی موضوع، امر را به کارشناس ارجاع دهد که هزینه کارشناسی بر عهده خواهان خواهد بود.
نمونه متن کامل دادخواست اثبات اقاله شفاهی
این نمونه به گونه ای طراحی شده تا کاربران با وارد کردن اطلاعات خاص خود، بتوانند آن را برای شرایط پرونده خود شخصی سازی کنند. در کنار این قالب، راهنمایی برای تکمیل هر بخش ارائه می شود تا اطمینان حاصل شود که هیچ نکته ای از قلم نمی افتد.
به نام خداوند جان و خرد
ریاست محترم دادگاه حقوقی ………………………………… (محل وقوع ملک یا محل اقامت خوانده)
خواهان:
- نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی خواهان]
- نام پدر: [نام پدر خواهان]
- کد ملی: [کد ملی خواهان]
- شغل: [شغل خواهان]
- آدرس دقیق: [آدرس دقیق خواهان شامل خیابان، کوچه، پلاک، واحد، شهر، کد پستی]
خوانده:
- نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی خوانده]
- نام پدر: [نام پدر خوانده]
- کد ملی: [کد ملی خوانده]
- شغل: [شغل خوانده]
- آدرس دقیق: [آدرس دقیق خوانده شامل خیابان، کوچه، پلاک، واحد، شهر، کد پستی]
خواسته:
- صدور حکم بر تایید و اثبات اقاله شفاهی قرارداد [نوع قرارداد، مثلاً مبایعه نامه یا اجاره نامه] مورخ [تاریخ دقیق انعقاد قرارداد اولیه] منعقده بین خواهان و خوانده، راجع به [موضوع قرارداد: مثلاً شش دانگ یک واحد آپارتمان یا یک دستگاه خودرو] با مشخصات [ذکر دقیق مشخصات مال موضوع قرارداد].
- استرداد [عین معامله یا مابقی ثمن یا سند رسمی، بسته به مورد] از خوانده.
- محکومیت خوانده به پرداخت کلیه خسارات دادرسی شامل هزینه های ثبت دادخواست، حق الوکاله وکیل (در صورت انتخاب وکیل)، و سایر مخارج قانونی در حق خواهان.
دلایل و منضمات دادخواست:
- تصویر مصدق (کپی برابر اصل) [نوع قرارداد] مورخ …………… منعقده بین خواهان و خوانده.
- استشهادیه شهود مبنی بر وقوع اقاله شفاهی (همراه با ذکر نام، نام خانوادگی، کد ملی و آدرس شهود).
- تصویر مصدق فیش واریزی مبلغ …………… ریال مورخ …………… به حساب خوانده یا خواهان (در صورت بازپرداخت ثمن یا قسمتی از آن).
- تصویر مصدق [مثلاً سند اجاره نامه جدید یا قرارداد فروش جدید] مورخ …………… که دال بر تصرف مجدد خواهان در موضوع معامله می باشد.
- پرینت مکالمات پیامکی یا ایمیل های مورخ …………… (در صورت وجود و قابلیت استناد).
- تصویر مصدق کارت ملی خواهان.
شرح دادخواست:
احتراماً به استحضار می رساند:
1. اینجانب خواهان به موجب قرارداد [نوع قرارداد و تاریخ دقیق آن] با خوانده محترم، اقدام به [نوع معامله مانند خرید یا فروش یا اجاره] یک دستگاه یا قطعه [موضوع معامله] به نشانی یا پلاک یا مشخصات [شرح کامل و دقیق از موضوع معامله] نمودم.
2. پس از گذشت [مدت زمان] از تاریخ انعقاد قرارداد مذکور و به دلیل [ذکر دلیل اصلی که منجر به اقاله شد]، اینجانب و خوانده محترم در تاریخ تقریبی [ذکر تاریخ تقریبی] و در محل [ذکر محل تقریبی توافق] با یکدیگر توافق شفاهی مبنی بر اقاله (برهم زدن و انحلال) کامل قرارداد فوق الذکر را نمودیم. این توافق به معنای بازگشت طرفین به وضعیت پیش از قرارداد اولیه بود.
3. در راستای توافق شفاهی حاصله و تأیید وقوع آن، اقدامات ذیل از سوی طرفین انجام گرفت که جملگی اماره ای قوی بر وقوع اقاله شفاهی می باشند و صحت ادعای اینجانب را گواهی می کنند:
- الف. آقای یا خانم [نام خوانده] در تاریخ [تاریخ بازپرداخت] مبلغ [مبلغ بازپرداخت شده] ریال از ثمن دریافتی را به حساب اینجانب بازگرداندند که تصویر فیش واریزی به شماره تراکنش [شماره تراکنش] مورخ [تاریخ فیش] پیوست دادخواست می باشد.
- ب. اینجانب از تاریخ اقاله شفاهی، ملک یا مال موضوع معامله را مجدداً در تصرف گرفته و نسبت به [مثال: اجاره آن به شخص ثالث یا استفاده شخصی] اقدام نمودم و خوانده محترم نیز با علم و اطلاع از این موضوع، هیچگونه اعتراض یا ادعایی در این خصوص نداشته اند.
- ج. شهود محترم حاضر در زمان توافق شفاهی آقای یا خانم [نام و نام خانوادگی شاهد اول] و آقای یا خانم [نام و نام خانوادگی شاهد دوم] که ذیل استشهادیه پیوست را امضاء نموده اند، به وضوح گواه بر وقوع اقاله شفاهی و جزئیات آن می باشند.
4. متأسفانه اکنون با وجود توافق شفاهی و ادله و اقدامات صورت گرفته، خوانده محترم به صورت غیرمنصفانه منکر وقوع اقاله شده و از استرداد مابقی ثمن یا تحویل عین معامله خودداری می نمایند و همچنان بر اعتبار قرارداد اولیه اصرار دارند که این امر موجب تضییع حقوق اینجانب گردیده است.
5. لذا با عنایت به مراتب معنونه و با توجه به وجود تمامی ادله و امارات ذکر شده، و به استناد مواد 283 و 284 قانون مدنی و مواد 198 و 519 قانون آیین دادرسی مدنی، از محضر محترم دادگاه استدعای رسیدگی و صدور حکم شایسته بر تایید و اثبات اقاله شفاهی قرارداد موصوف، به همراه استرداد [عین معامله یا مابقی ثمن] و همچنین محکومیت خوانده به پرداخت کلیه خسارات دادرسی و حق الوکاله وکیل مورد تقاضا می باشد.
با احترام فراوان
نام و نام خانوادگی خواهان یا وکیل: [نام و نام خانوادگی]
امضاء:
تاریخ: [تاریخ تنظیم دادخواست]
نکات کلیدی و توصیه های وکلای متخصص برای پیروزی
پس از تنظیم و تقدیم دادخواست، مرحله دادرسی آغاز می شود که خود چالش های خاص خود را دارد. برای افزایش شانس موفقیت در پرونده اثبات اقاله شفاهی، رعایت برخی نکات و توصیه های حقوقی ضروری است.
- مشاوره با وکیل متخصص: مسائل حقوقی، به ویژه دعاوی مربوط به اثبات امور شفاهی که پیچیدگی های خاص خود را دارند، نیازمند تخصص و تجربه است. مشاوره با یک وکیل متخصص در امور قراردادها و دعاوی مالی، می تواند تفاوت بزرگی در نتیجه پرونده شما ایجاد کند.
- جمع آوری قوی ترین و معتبرترین ادله ممکن: در نبود سند مکتوب، باید به سراغ ادله دیگر رفت. کیفیت و اعتبار این ادله حرف اول را می زند. سعی کنید تا حد امکان، چندین دلیل مختلف را جمع آوری کنید که یکدیگر را تأیید و تقویت کنند.
- صداقت در بیان وقایع و مستندسازی دقیق: همیشه صداقت در بیان وقایع، حتی اگر برخی جنبه ها به ضرر شما به نظر برسند، می تواند به قاضی در قضاوت عادلانه کمک کند. هرگونه سعی در پنهان کاری یا تحریف حقیقت، ممکن است به اعتبار شما آسیب برساند.
- آشنایی با رویه قضایی دادگاه ها: قوانین، کلیات را بیان می کنند، اما نحوه تفسیر و اجرای آن ها در عمل توسط دادگاه ها می تواند متفاوت باشد. وکلای متخصص با رویه های قضایی جاری آشنا هستند و می توانند بهترین راهکار را بر اساس تجربه قبلی دادگاه ها ارائه دهند.
سوالات متداول
مسیر اثبات اقاله شفاهی، بی شک مسیری پرچالش است که با انکار طرف مقابل و نبود سند کتبی، پیچیدگی های فراوانی پیدا می کند. اما نظام حقوقی ایران با پیش بینی ادله متنوعی همچون شهادت شهود، امارات قضایی و حتی سوگند، راه را برای احقاق حق کسانی که با توافق شفاهی خود، معامله ای را برهم زده اند، باز گذاشته است. درک عمیق از ماهیت اقاله و آشنایی کامل با تمامی ادله اثبات دعوا، از کلیدهای اصلی موفقیت در این پرونده هاست. همواره به یاد داشته باشید که مکتوب کردن تمامی توافقات، حتی توافقات مربوط به اقاله و برهم زدن قراردادها، بهترین و مطمئن ترین راهکار برای جلوگیری از دردسرهای حقوقی آتی است.